Het hangt al lange tijd in de lucht; de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie (DBA) gaat veranderen. Deze wet, in het leven geroepen om schijnzelfstandigheid van zzp’ers aan te pakken en te voorkomen, wijzigt (als alles doorgaat) per 1 januari 2026 in de wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR). Inmiddels liggen de voorgestelde wijzigingen op tafel. Die wijzigingen hebben grote impact op de zorg, waarin steeds meer zzp’ers werkzaam zijn. Wat betekent dit concreet voor jou als werkgever? Waar moet je op letten en per wanneer moet je in actie komen? In dit artikel praten we je bij en delen we 3 handige tools waarmee jij jouw arbeidsrelaties kunt checken op werknemerschap of zelfstandigheid.
De huidige wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelatie (DBA) bestaat sinds 2016. Het doel van deze wet is schijnzelfstandigheid strenger aanpakken en voorkomen. Schijnzelfstandigen zijn mensen die werken als zzp’er, maar in feite hetzelfde werk doen als werknemers in loondienst. Deze constructie is voordelig voor de werkgever (zij hoeven geen loonbelasting en verzekeringspremies te betalen), maar nadelig voor de schijnzelfstandigen; zij hebben niet dezelfde bescherming bij ontslag of ziekte als werknemers in loondienst.
Huidige criteria van de DBA-wet
Binnen de wet DBA maken de werkende en de werkgever afspraken over hun arbeidsrelatie en beoordelen zij samen of de werkende een zzp’er of werknemer is. Er is sprake van loondienst als aan drie criteria wordt voldaan:
- Er is werkgeversgezag. De werkgever geeft de werknemers instructies over hoe ze hun werk moeten doen.
- De werkende is verplicht tot het leveren van (persoonlijke) arbeid. Iemand anders mag de arbeid niet doen.
- De werkende ontvangt een beloning (loon).
Werkt iemand als zzp’er terwijl diegene eigenlijk in verkapte loondienst is – oftewel een schijnzelfstandige is – en de Belastingdienst komt hierachter, dan heeft dit financiële gevolgen voor beide partijen. De werkgever moet dan alsnog loonbelasting, premies en verzekeringen betalen en mogelijk zelfs een boete. Voor de schijnzelfstandige vervallen de financiële voordelen van het zzp-schap, zoals de zelfstandigenaftrek. Bovendien moeten zij alsnog bepaalde belastingen betalen. Zo moet voor de inkomstenbelasting het verdiende geld worden opgegeven als ‘loon uit dienstbetrekking’ in plaats van ‘winst uit onderneming’.
Tijdelijk beperkte handhaving na veel kritiek
De wet DBA kreeg al snel veel kritiek op haar uitvoerbaarheid. Daarom stelde de Belastingdienst in juli 2016 een tijdelijk handhavingsmoratorium in. Dat wil zeggen; een periode waarin de Belastingdienst wel controleert of er sprake is van correcte arbeidsrelatie (en aanwijzingen geeft), maar geen naheffingen en boetes oplegt bij de werkgever voor het in dienst hebben van een schijnzelfstandige (m.u.v. van situaties waarin er duidelijk sprake was van kwade opzet). Voor zzp’ers gold die uitzondering trouwens niet; zij kunnen wél naheffingen en boetes ontvangen. Alhoewel het handhavingsmoratorium destijds voor één jaar bedoeld was, is het daarna herhaaldelijk verlengd. Dat gaat echter veranderen; per 1 januari 2026 (oorspronkelijk: 1 januari 2025) wil de Belastingdienst het handhavingsmoratorium definitief opheffen en de VBAR-wet instellen; de wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden.
De belastingdienst gaat weer handhaven
De komst van de nieuwe VBAR-wet resulteert in nieuwe criteria om te beoordelen of iemand een zzp’er of werknemer is. Criteria die de Belastingdienst weer gaat handhaven, zij het terughoudend. “Zo zullen belastinginspecteurs bij voorkeur eerst een aanwijzing (waarschuwing) geven voordat ze boetes uitdelen. We willen zorgen voor een zachte landing.” aldus staatssecretaris Folkert Idsinga (Fiscaliteit en Belastingdienst) tegen de Tweede-Kamercommisie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (bron artikel: Fiscus gaat ‘niet hysterisch’ controleren op schijnzelfstandigheid – Skipr).
In tegenstelling tot eerdere berichtgeving krijgen zzp’ers geen naheffing of boete bij schijnzelfstandigheid. Voor werkgevers ligt dat anders; zij betalen een ‘verzuimboete’ van 10% van de verschuldigde inkomstenbelasting, van maximaal 5514 euro (dit is normaal 50%, zonder maximum). Ook geldt die naheffing met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025 – normaal is dat vijf jaar (Bron: Belastingdienst: geen boete zzp’ers bij schijnzelfstandigheid; lage boete werkgevers – Zorgvisie)
Wat zijn de nieuwe criteria
Hoe dan ook wordt het opletten dus! Maar waar moet je rekening mee houden? De nieuwe VBAR-wet is nog alleen in concept bekend. De 1e conceptversie van de wet (oktober 2023) leverde zoveel kritiek op, dat aanpassing nodig was (hiermee schoof ook de planning door; van lancering op 1 januari 2025 naar 1 januari 2026). In juli 2024 is de nieuwe conceptversie van de wet gepubliceerd. Uit de nieuwe versie wordt duidelijk dat in de beoordeling of iemand zzp’er of werknemer is, allereerst wordt gekeken naar het type werk en de organisatie waar dit werk plaatsvindt. Daarin worden zaken als mate van gezagsrelaties, inbedding in organisatie en benodigde expertise meegewogen. Pas wanneer er evenveel aanwijzingen zijn voor werknemerschap als werken als zelfstandige, wordt meegewogen of iemand normaal gesproken ondernemer is. Ook de tariefstelling wordt meegenomen in de beoordeling; bij iemand die ingehuurd wordt voor minder dan € 32,24 per uur blijft het rechtsvermoeden bestaan dat het om werknemerschap gaat.
Check het zelf met deze 3 tools!
Benieuwd of er in jouw geval sprake is van werknemerschap of zelfstandigheid? Check het zelf:
- De handige webmodule van de Belastingdienst, bestaande uit een vragenlijst, helpt jou te bepalen of een werkende een zzp’er of een werknemer is.
- Met dit stappenplan van het Fiscale Kompas ZZP Zorg krijg je inzichtelijk of er in jouw situatie sprake in van schijnzelfstandigheid. Dit Fiscale Kompas ZZP Zorg is een voorlopig vervolg op het Fiscaal Kader waarin samenwerkingsafspraken staan over de inzet van zzp’ers in de zorg, een initiatief van drie verschillende ministeries (VWS, SZW en Financiën), de vereniging van brancheorganisaties zorg (BOZ+) en de Belastingdienst.
- Met dit overzichtelijke stroomschema van Zipcompany.nl kun je stapsgewijs beoordelen of er sprake is van werknemerschap of zelfstandigheid.
De ontwikkelingen rond de nieuwe wetgeving gaan razendsnel en veranderen continu. De komende tijd zal de Belastingdienst werkgevers en zzp’ers actief blijven informeren en ondersteunen met informatiesessies, webinars en bedrijfsgesprekken om onrust weg te nemen. Kijk hiervoor regelmatig op de nieuwspagina van de Belastingdienst. Heb je een juridische vraag hierover? Wist je dat je als lid van WGV gratis gebruik kunt maken van de juridische helpdesk van onze samenwerkingspartner Hanze Advocaat? Klik hier voor meer info daarover.
Meer weten?
Johan Stubbe
Adviseur arbeidsmarkt