“Als je vroeger mensen vroeg hoe ze sneller van A naar B wilden, zeiden ze: een sneller paard. Niemand zei: een auto.” Met die vergelijking zet Miriam Vollenbroek-Hutten meteen de toon. Terwijl de personeelstekorten oplopen en de zorgvraag groeit, zoeken we vaak nog naar oplossingen binnen het bestaande systeem: meer mensen, meer capaciteit, meer van hetzelfde. Volgens Miriam ligt de echte uitdaging ergens anders. Niet harder werken binnen hetzelfde systeem, maar anders kijken naar hoe we zorg organiseren.
“Wat we in de zorg gewend zijn, is onszelf steeds verder oprekken”, stelt Miriam. “Als je mensen vraagt wat ze nodig hebben, zeggen ze: meer personeel. Maar die mensen zijn er gewoon niet. Er worden minder mensen geboren, de zorgvraag stijgt en we kunnen het tekort niet oplossen door steeds meer mensen aan te nemen. Daarom moeten we slimmer gaan werken. Niet harder, maar anders.”
Veranderkracht begint met anders kijken
Op 5 oktober verzorgt Miriam de afsluitende keynote tijdens de WGV-Clubdag. Als lid van de Raad van Bestuur van ziekenhuis MST, hoogleraar aan de Universiteit Twente en lid van het algemeen bestuur van WGV houdt zij zich dagelijks bezig met innovatie, technologie en de toekomst van zorg en welzijn. Daarbij komen verschillende uitdagingen samen: een groeiende zorgvraag, een krappe arbeidsmarkt en technologische ontwikkelingen die elkaar steeds sneller opvolgen. Volgens Miriam wordt de discussie over die uitdagingen nog te vaak gevoerd vanuit bestaande systemen. “Wij hebben de zorg heel institutioneel georganiseerd. Maar een inwoner denkt niet in instituties. Die heeft een vraag en wil geholpen worden. Vervolgens organiseren wij allerlei schotten, financieringsstromen, indicaties en overdrachten. Daardoor houden we elkaar bezig met systemen, terwijl de zorgvraag van de inwoner centraal zou moeten staan.”
Meer technologie maakt de zorg niet minder menselijk
Miriam ziet dagelijks voorbeelden van processen die logisch lijken vanuit afzonderlijke organisaties, maar niet vanuit het geheel. “We werken nog te veel in silo’s. Daardoor ontstaan wachtlijsten, vertragingen en onnodige werkdruk. Niet omdat mensen hun werk niet goed doen, maar omdat het systeem inefficiënt georganiseerd is. Daar zit volgens mij een enorme kans.” Daar hoort ook technologie bij. Niet als doel op zichzelf, maar als hulpmiddel om ruimte te creëren voor waar mensen echt het verschil maken. “In ons dagelijks leven gebruiken we technologie voor alles. Om te betalen, reizen te boeken of contact te onderhouden. Dat vinden we normaal. Maar zodra het over zorg gaat, vinden we het spannend. Terwijl technologie juist kan helpen om meer tijd vrij te maken voor persoonlijk contact. Het maakt zorg niet minder menselijk. Het kan er juist voor zorgen dat je aandacht hebt op de momenten waarop die echt nodig is.”
Het gaat niet om technologie, maar om wendbaarheid
Bij MST wordt nadrukkelijk gewerkt aan wat Miriam het “ziekenhuis van de toekomst” noemt. Niet als gebouw, maar als manier van denken. “Als we blijven doen wat we nu doen, gaan we de grote slag niet maken. We kunnen processen blijven optimaliseren, maar daarmee lossen we de fundamentele uitdagingen niet op. Daarom zeggen wij: we moeten radicaal anders durven denken.” Opvallend genoeg heeft dat volgens haar minder te maken met specifieke technologieën dan veel mensen denken. “De technologie die ik vandaag implementeer, is morgen alweer oud. Daarom gaat het veel minder over welke technologie je kiest en veel meer over hoe wendbaar je organisatie is. Kun je omgaan met verandering? Kun je nieuwe ontwikkelingen omarmen? Kun je blijven leren?” Dat vraagt volgens haar ook om andere professionals. “Wij moeten mensen opleiden die adaptief zijn. Mensen die niet alleen leren hoe iets vandaag werkt, maar die ook leren omgaan met een wereld die voortdurend verandert. Dat begint al in het onderwijs, maar ook in organisaties zelf.”
Dit is geen programma. Dit is een beweging.
Tijdens het gesprek komt Miriam meerdere keren terug op hetzelfde punt: veel organisaties zoeken naar een plan, een routekaart of een stappenplan. Maar zo werkt verandering volgens haar niet. “Dit is geen programma. Dit is een beweging.” Ze ziet dat bestuurders en professionals begrijpelijk genoeg graag willen weten wat morgen de eerste stap moet zijn. “Die vraag krijg ik vaak: wat moeten we morgen doen? Maar de werkelijkheid is dat niemand precies weet hoe de toekomst eruit gaat zien. Als we dat wisten, hadden we het allang gedaan. Wat we wel weten, is dat de wereld continu verandert en dat wij moeten leren meebewegen.” Dat vraagt volgens haar om een andere vorm van leiderschap. “Het omarmen van het niet-weten is misschien wel een van de belangrijkste opgaven van deze tijd. Leiderschap gaat steeds minder over zeker weten hoe het moet en steeds meer over richting geven in onzekerheid.” Daar hoort ook ruimte bij om te leren en te experimenteren. “Mensen zijn ongelooflijk adaptief. Kijk maar naar alles wat de afgelopen decennia veranderd is. Maar dan moeten ze wel de ruimte krijgen om te leren, uit te proberen en mee te denken. Als je daar geen aandacht aan geeft, blijft iedereen doen wat hij altijd deed.”
De toekomst zit in verbinding
Misschien wel de belangrijkste boodschap van Miriam is dat geen enkele organisatie de grote uitdagingen in zorg en welzijn alleen kan oplossen. Juist daarin raakt haar verhaal aan de centrale vraag van de WGV-Clubdag: Welke verbinding maak jij? Want hoe groot de uitdagingen ook zijn, geen enkele organisatie kan ze alleen oplossen. “Als ik iets verander in het ziekenhuis, heeft dat gevolgen voor thuiszorgorganisaties, ambulancevoorzieningen, welzijnsorganisaties en andere partners. Alles hangt met elkaar samen. Daarom kun je verandering niet meer vanuit je eigen organisatie bekijken. Dat hebben we samen te doen.” Volgens haar is het tijd om afscheid te nemen van het idee dat iedere organisatie alles zelf moet uitvinden. “We moeten stoppen met alles opnieuw ontwikkelen. Nederland zit vol goede voorbeelden, onderzoeken en pilots. De vraag is veel vaker: durven we van elkaar over te nemen?” Juist daarin ziet zij een grote kans voor Oost-Nederland. “We leiden hier veel van onze professionals zelf op. We hebben kennisinstellingen, zorgorganisaties, bedrijven en overheden dicht bij elkaar. Als we die verbinding verder versterken, kunnen we echt stappen zetten. Niet alleen in technologie, maar juist ook in talentontwikkeling, samenwerking en verandervermogen.”
Morgen beginnen
Als er één boodschap uit het gesprek blijft hangen, dan is het misschien wel deze: Wacht niet op het perfecte plan. “Wij zijn soms geneigd om eindeloos te onderzoeken of iets wel de juiste keuze is. Maar als je blijft wachten op volledige zekerheid, ben je altijd te laat. Durf te beginnen. Kijk wat ergens anders werkt. Neem iets over. Leer ervan. En zet de volgende stap.” Want volgens Miriam zit de echte veranderkracht niet in een project, een technologie of een beleidsstuk. Die zit in mensen die bereid zijn om samen te bewegen. “Je kunt deze opgave niet alleen oplossen. Niet als bestuurder, niet als organisatie en niet als sector. Alleen samen kunnen we die verandering vormgeven.” En misschien is dat wel precies de verbinding die de zorg van morgen nodig heeft.
Meer horen van Miriam?
Tijdens de WGV-Clubdag op 5 oktober gaat Miriam Vollenbroek-Hutten verder in op de vraag wat zorg- en welzijnsorganisaties vandaag kunnen doen om klaar te zijn voor morgen. Wat vraagt dat van leiderschap, samenwerking, technologie en talent? En hoe bouwen we samen aan een regio die wendbaar genoeg is om met verandering mee te bewegen? Wil je daarbij zijn? Schrijf je dan hier direct in voor de WGV-Clubdag en reserveer direct jouw plek bij de deelsessies van jouw keuze. Vol = vol.